را بر زمين مىنهادند و او پياده مىشد و در برابر مأمون اداى احترام مىكرد و سپس به جايىكه در محضر خليفه محل نشستن او بود و تختش را به آن‌جا نهاده بودند مىرفت و بر تخت خود مىنشست . جهشيارى سپس گويد ، ذو الرياستين در اين كار از روش دربار پادشاهان ايران پيروى مىكرد ، زيرا يكى از وزيران ايشان بر چنين تختى كه دوازده تن از شاهزادگان آن را بر دوش مىبردند مىنشست و در محضر شاه هم بر همان تخت مىنشست . « 1 » پيروى از آداب و رسوم دربار ساسانى در دربار عباسيان نه تنها امرى غيرعادى و نامأنوس نبوده ، بلكه خود دليل بر آشنايى با ادب و فرهنگى و الا و شايستهء تقليد به شمار مىرفته ، و اين امر اختصاص به دبيران ايرانى نداشته بلكه خلفا نيز در اين نظر با ايشان همداستان بوده‌اند . گفت‌وگوى متوكل خليفهء عباسى را با موبد زردشتى در مورد آغاز سال مالى و سنّت پادشاهان ايران در اين باب به شرحى كه بيرونى نقل كرده مىتوان نمونهء جامعى از اين نظر دانست . بيرونى ، به نقل از حمزهء اصفهانى ، نوشته روزى متوكل در گردشگاهى چشمش به كشتزارى افتاد كه هنوز موسم درو آن نرسيده بود . گفت عبد الله بن يحيى ( وزير او ) براى افتتاح خراج از من اجازه خواسته در صورتىكه كشتها هنوز سبزند . پس از اين‌كه حاضران شرحى از آسيبى كه از اين امر به كشتكاران مىرسد بيان داشتند ، متوكل گفت : آيا اين چيزىست كه در روزگار من روى داده يا هميشه همين‌گونه بوده است ؟ گفتند اين روشىست كه پادشاهان ايران آن را بنياد نهاده و پيوسته در نوروز مطالبهء خراج مىكرده‌اند و ايشان در اين امر پيشوايان ملوك عرب بوده‌اند . آن‌گاه متوكل موبدان موبد را خواست و به وى گفت دشواريهاى اين كار بسيار شده و من هم كسى نيستم كه از آيين پادشاهان ايران گام فراتر نهم . آيا ايشان با آن نيكخواهى و دورانديشى كه داشتند چگونه در اين موقع ، افتتاح خراج مىكردند ؟ بيرونى سپس شرحى را كه موبدان موبد دربارهء كبيسه و چگونگى آن در روزگار ساسانيان و اهمال آن از طرف اعراب كه نتيجهء آن

--> ( 1 ) . همان كتاب ، ص 316 .